W pułapce Umysłu – „Zen i sztuka obsługi motocykla”, Robert M. Pirsig

„Co jest dobre, Fajdrosie, a co jest złe – czy musimy prosić kogoś, aby nam to powiedział?” Klasyka literatury amerykańskiej, powieść drogi i jedna z najciekawszych, współczesnych rozpraw filozoficznych w jednym. 

Wśród amerykańskich czytelników „Zen” ma status powieści kultowej. Książka wydana w 1974 roku jest zbeletryzowaną, opartą na faktach opowieścią o podróży motocyklowej ojca (filozofa, wykładowcy akademickiego) z 15-letnim synem. Para głównych bohaterów odbywa kilkunastodniowy rajd po amerykańskich bezdrożach, od Minnesoty do Północnej Kalifornii. Dla nastoletniego Chrisa wyjazd jest przygodą życia, dla jego ojca – próbą nawiązania kontaktu z synem i sposobem na uporządkowanie własnych myśli.

Nie sposób mówić o książce bez odniesienia do biografii autora – Roberta Pirsiga. Narratorem powieści jest co prawda bliżej nieokreślona postać, ale nietrudno połączyć opisane fakty z życiem autora. Pirsig był latach 60-ych znanym, amerykańskim wykładowcą akademickim (prowadził m.in. wykłady z kreatywnego pisania), zafascynowanym logiką i filozofiami Wschodu. Na skutek załamania nerwowego i epizodu schizofrenii, został poddany – popularnej w ówczesnym czasie – kontrowersyjnej terapii elektrowstrząsowej. Podróż z synem miała być formą autoterapii i rozliczenia się z niełatwą przeszłością.

„Zen” to intymna opowieść o walce z własną psychiką, fascynacji filozofią i próbie odnalezienia samego siebie. Z punktu widzenia czytelnika, najtrudniejszą (ale i najbardziej owocną!) w odbiorze będzie warstwa filozoficzna książki. Blisko 500-stronicowa opowieść to historia o poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: „Czym jest Jakość i jak ją zdefiniować?” Brzmi niezbyt zachęcająco? Niesłusznie. Pirsig jest błyskotliwym bajarzem, snującym swoją opowieść ciekawie i przekonująco. Rozważania na temat tak pojemnych pojęć jak „umysł”, „poznanie”, „hipoteza”, „intelekt”, „intuicja” są zgrabnie splatane z refleksyjną opowieścią drogi i odważnymi spostrzeżeniami nad stanem ówczesnego, amerykańskiego społeczeństwa. Gdyby wskazać jedno, kluczowe pojęcie, wokół którego „nadbudowuje” się filozoficzna warstwa opowieści, byłby to z pewnością „umysł racjonalny” i jego wpływ na postrzeganie rzeczywistości.

„Obsługa motocykla” (czyli umysłu) to także opowieść o poszukiwaniu Jakości – w świecie, teoriach filozoficznych, materii, poglądach, w samym sobie. Patrząc z nieco szerszej perspektywy, jest to wciąż powtarzająca się przypowieść o tym, jak bardzo NIE JESTEŚMY W STANIE poznać, dotknąć, doświadczyć otaczającej nas rzeczywistości.

Niemniej istotną jest prywatna, personalna historia tej podróży. „Zen” to – w moim osobistym mniemaniu – jedna z piękniejszych opowieści o potrzebie kontaktu pomiędzy Ojcem i Synem: wybaczeniu, poszukiwaniu bliskości, chęci przekazania ważnych prawd życiowych. Jest to też przejmująca rozprawa o niemożności zerwania masek, przypiętych nam przez społeczeństwo (i przeszłość!), a w rezultacie – o nikłej możliwości prawdziwego kontaktu, szczególnie na poziomie czysto emocjonalnym.

Dzieło życia Roberta Pirsiga to trudna lektura, wymagająca pełnej koncentracji (łatwo o pogubienie się w toku myślowym narratora), ale nagradzająca czytelnika wartościowymi treściami. Nie tylko do refleksji. Polecam zarówno miłośnikom klasycznej literatury drogi, jak i tym, którzy poszukują intensywnej, wciągającej lektury o charakterze filozoficznym.

Naprawdę warto.

*

 

Tytuł: Zen i sztuka obsługi motocykla
Autor: Robert M. Pirsig
Wydawnictwo: Znak Literanova
Wydanie polskie: 2017
Wydanie oryginalne: 1974
Ocena: 8/10

 

 

*

Wydawnictwo:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.